اهورا مزدا و اهریمن دو واژه اند برای دو نیروی همیستار یا متضاد كه زاییده اندیشه ایرانی هستند.
اهورامزدا صفتی برای خدا است همچنین اهریمن نیز صفتی است برای شیطان.
برای آنكه معنی هر واژه ای نمایان شود باید اجزای واژگان مورد بررسی قرار گیرند. برای دو واژه نامبرده، ریشه یابی با برگشت به زبان های كهن ایرانی، مانند پهلوی و اوستا كه نیای زبان پارسی امروزین هستند، امكان پذیر است.
1- اهورا مزدا
این واژه به این شیوه تلفظ، یك واژه اوستایی است و در پهلوی به اهورمزد و هرمزد تبدیل شده است. در پارسی نیز آن را هرمز تلفظ می كنند.
در نظر نخست واژه دارای 2 جزء است: اهورا + مزدا اما هركدام از این دو جزء دارای اجزای بیشتری هستند
اهورا: همساخته ای است از بُن «اَه»(ah) به معنی بودن + پسوند نام ساز «وْ»(v) كه از بن «اَه» نام «اَهوْ» به معنی هستی و وجود را می سازد + پسوند «رَ» (ra) كه به نام نقش فاعلی می دهد به معنی كسی كه «هست» بوده و فاعل است یعنی وجودش قائم به ذات است  و برای تلفظ آسان اَهوْرَ به صورت اَهورَ درآمده است.
مزدا: همساخته ای است از «مَسْ»(mas) كه صورت دیگر «مَه»(mah) به معنای بزرگ و بسیار است. چنانكه در مهان به معنای بزرگان آمده + بن «دا»(d ā) به معنای دانستن كه همساخته مَزدا روی هم معنای بسیاردانا را می دهد.
اكنون همساخته اَهورَمَزدا روی هم معنای هست بسیار دان را دارد كه صفت یا ویژگی خداست.
در پهلوی افزون بر واژه هرمزد واژه دیگری برای اشاره به ویژگی بسیار دانی خدا داشته اند و آن واژه «هَرویسپ آگاه» است. هرویسپ همساخته ای است از «هَروْ»(harv) به معنای همه + پسوند «ایسپ»(isp) كه از نام، صفت عالی یا برترین می سازد. هرویسپ یعنی بالاترین حد همه چیز كه در واقع برای خدا بی پایان است. پس هرویسپ آگاه صفت كسی است كه همه چیز را در بالاترین حد می داند.
واژه بسیار دان در شعر شاعران زبان پارسی به عنوان صفت خدا آمده است مانند عطار كه می گوید:
«ای حلقه درگاه تو هفت آسمان سبحانه»
«وی از تو هم پُر هم تهی هر دو جهان سبحانه»
«در وصف ذاتت بی شكی از صد هزاران صد یكی»
«دانش ندارند اندكی بسیار دان سبحانه»

ریشه یابی واژه اهریمن را در نوشتار پسین خواهم آورد.
با سپاس از دوست گرامی كیخسرو كه ریشه یابی واژگان را انجام دادند.